محمد بن محمود دهدار شيرازى

34

رسائل دهدار ( فارسى )

تعالى نفسه الزكية . ( 7 ) رساله در توحيد يا فضيلت و شرافت انسان اين رساله حاوى يك مقدمه و سه فصل و يك خاتمه است . حضرت دهدار ، پس از حمد و سپاس متعارف ، كلام خويش را در فضيلت انسان بر ساير موجودات آغاز نموده و سخن خود را مستند به حديث نبوى « انا من اللّه و الخلق منى » مىنمايند . آنگاه بدين نكته اشارت مىكنند كه انسان عالم صغير به وزان عالم كبير است و اسماى تكوينى را در خويش - بالقوه - حايز است . وى در راستاى عنوان مباحث رساله ، انسان را اول موجود و آخر مقصود دانسته و براى وى « واسطه‌اى » را منظور نمىدارد و اين انسان ، انسان بالمعنى الاخص است . در ادامهء مقدمه ، انسان را صاحب و حامل امانت الهى دانسته و سير او را به سوى مبدأ وى به دو طريق عقلى و شهودى منحصر ساخته است . آنگاه در فصل اول در توحيد بارى تعالى به طريق اهل استدلال سخن رانده ، مباحث وجوب و امكان را براى تبيين انديشهء ايشان در باب توحيد عنوان مىدارد . وى در فصل دوم ، توحيد را در مشهد ارباب شهود بررسى كرده و معانى « وجود » را بيان مىكند و سپس به علم بارىتعالى نسبت به ذات خويش و احاطهء ذات اقدس او بر موجودات و تشابه افاضه فيض حضرتش به صور علميه به افاضات روح به بدن و نه بر سبيل خروج و اتّصال و انفصال اشارت نموده ، مخالفت انسان را در سير الى اللّه با شريعت ، موجب الحاد مىداند . در فصل سوم كه در وحدت وجود و كثرت اطوار او در نمود است ، به مباحثى چون : عالم يك شخص واحد است ؛ موجودات ، ذوات متحققهء موجود ، مىنمايند ؛ سالك در اثر رياضت حجاب نمود را از پيشگاه بصيرت خويش خرق مىنمايد ؛ جمال الهى توأمان با جلال اوست و . . . مىپردازد .